Spiral
Mind in Geboorte

Achtergronden

Pijn en neurowetenschappen

De laatste decennia is veel onderzoek gedaan naar pijn, zowel klinische als experimentele pijn. De opvattingen over pijn en het nut daarvan zijn laatste jaren nogal veranderd. Het al of niet ervaren van (intense) pijn hangt sterk af van denkbeelden en verwachtingen (cognities), stress en emoties: pijn is modificeerbaar. Er is niet alleen een pijnsysteem dat vanuit het lichaam naar de hersenen opstijgt maar er zijn ook modificerende systemen die het pijnsysteem op alle niveaus kunnen wijzigen. Dit geldt zowel voor acute als chronisch pijn dus ook voor baringspijn.

Zie ook:  Instituut voor toegepaste neurowetenschappen (ITON).

Ontwikkelingen in de neurowetenschappen

  • De poort-theorie van Melzack en Wall 
    uit 1965 benadrukt dat pijn modificeerbaar is. In de achterhoorn van het ruggenmerg bevindt zich een “poort” die prikkels niet ongewijzigd doorgeeft aan het centrale zenuwstelsel, maar in staat is de overdracht van de prikkel te moduleren. Vele en uiteenlopende factoren beïnvloeden deze poort: de context, stress, emoties, cognities en andere prikkels.


  • Fysiologische pijnmodulerende systemen
    zijn ontdekt in de jaren ’70. Zij functioneren deels via lichaamseigen morfinestoffen (zgn. endorfinen). Ieder persoon beschikt over eigen pijnmodulerende systemen die hun oorsprong o.a. in de hersenstam hebben (periaquaeductale grijs in mesencefalon). Recentelijk is bijvoorbeeld vastgesteld dat placebo-en nocebo-effecten deels tot stand komen door de invloed van eigen pijnmodulerende systemen.

    • Placebo-effect
      Een afname van een symptoom of klacht op basis van de bewuste of onbewuste perceptie van een situatie of interventie.
    • Nocebo-effect
      Een toename van een symptoom of klacht op basis van de bewuste of onbewuste perceptie van een nadelige factor of situatie. 

  • Het neurale pijnensemble. Dit betekent dat bij het genereren van de complexe pijngewaarwording vele hersengebieden actief zijn o.a. hersenschors, limbisch systeem, basale kernen, cerebellum en hersenstam. 

    Brein

  • De plasticiteit van het centrale zenuwstelsel werd na 1980 toenemend duidelijk en is op dit moment een onmiskenbaar feit. Het werd geleidelijk duidelijk dat het gehele zenuwstelsel, dus ook het pijnsysteem (pijndrempel en pijntolerantie), op alle niveaus, ingrijpend van eigenschappen kan veranderen: het pijnsysteem kan gevoeliger of ongevoeliger worden, men spreekt van plasticiteit. Talrijke factoren kunnen deze plasticiteit beïnvloeden. Op dit moment worden bijvoorbeeld plastische veranderingen in de hersenen (neurale reorganisatie) als verklaring gezien voor sommige chronische pijnsyndromen bv. fibromyalgie en fantoompijn.

Bron: illustraties uit het boek Pijn vanuit een neurowetenschappelijk perspectief van dr. Ben van Cranenburgh.

 

Verloskunde en neurowetenschappen

Inzichten uit de neurowetenschappen kunnen ons denken en handelen ten aanzien van baringspijn nuanceren en wellicht ingrijpend veranderen. Zien we baringspijn als vijand of als metgezel? Een reële attitude zit er ergens tussenin.

Van oudsher benadrukken verloskundigen dat de baring een normale fysiologische gebeurtenis is. Dit impliceert dat we inzicht moeten hebben respectievelijk krijgen in de rol van de baringspijn en het functioneren van het pijnsysteem tijdens de baring.
Verloskundigen zullen in staat moeten zijn een pijnanalyse te maken om beslissingen te nemen t.a.v. coachen en pijninterventie. Om de complexe baringspijn beter te begrijpen en begeleiden zouden de verloskundigen gebruik kunnen maken van de inzichten over pijn die binnen neurowetenschappen zijn ontwikkeld. De invloed van emoties en cognities op de menselijke fysiologie en op de pijnperceptie is zo langzamerhand een bewezen feit. De verloskunde kan daar haar voordeel mee doen!

Met het wegnemen van pijn verdwijnen ook de nuttige functies van pijn. Het is noodzakelijk om altijd na te denken over de zin van pijn voordat deze eventueel bestreden wordt.

"Pijn is een vitale emotie. Zonder pijn en pijnzin is het verdere leven niet mogelijk."



Mindfulness bij de zwangerschap, bevalling en het jonge ouderschap

Mindfulness training is gebaseerd op de Oosterse Boeddhistische meditatie technieken welke toename beogen van het bewustzijn in het huidige moment, van het intensiveren van het niet-oordelend observatie vermogen en van het reduceren van de automatische pilot reacties (Baer, 2003). Individuen worden aangemoedigd om o.a. hun aandacht voor interne ervaringen zoals lichamelijke sensaties, emoties, gedachtes en tendenties in gedrag te verdiepen (Kabat-Zinn, 1994). Door het zo te doen leert men om te accepteren wat zich in het huidige moment voordoet zonder op een stimulus te hoeven reageren. Patronen in gedachte- en emotiestromen worden herkend door ze bewust onder de aandacht te brengen wat maakt dat deze doorbroken kunnen worden. Individuen leren om te gaan met een stimulus en niet daarop te reageren.

In het Mindfulness-Based Childbirth and Parenting (MBCP) programma is het leren van mindfulness volledig geïntegreerd met kennis over (a) de psycho-biologische processen rondom een zwangerschap gezien vanuit de neurobiologie, (b) lichaam en geest aanpassingen die in zwangerschap, bevalling en het jonge ouderschap plaats vinden, (c) en de psycho-biologische behoeftes van het pasgeboren kind. Door het beoefenen van mindfulness ontstaat een positieve gezondheid/levens attitude, die zich kenmerkt door meer positief affect en psychologisch welzijn, acceptatie en betere adaptatie aan bepaalde levens- en gezondheidtransities. Door het begrijpen hoe het vrouwenlichaam inclusief haar brein in de perinatale periode werkt ontstaat een universeel begrip voor deze processen. Door middel van meditaties en het bevragen van de deelnemers over hun meditatie ervaringen worden de voor de deelnemers specifieke angstopwekkende gedachtes doorgrond, erkend, geaccepteerd en er wordt afstand van genomen. Een brede variatie aan geest-lichaam coping strategieën om met baringspijn en met het onbekendevan de bevalling zelf om te kunnen gaan worden aangeleerd. Er wordt ook gewerkt aan de bewustwording en het omgaan met stress in het dagelijkse leven.


Bron: N. Bardacke, Mindful Bevallen